تبلیغات

 کشت بدون خاک گلهای آپارتمانی و سبزیجات در منازل

 کشت بدون خاک گلهای آپارتمانی و سبزیجات در منازل  و محیط های اداری

(بخش اول معرفی دستگاه آوند کشت غلامحسین نصوحی)

اخیرا کشت بدون خاک بعنوان یک تکنولوژی نوین توسعه پیدا کرده و هم اکنون در کشور ما بطرق مختلف در حال گسترش می باشد. با این شیوه می توان بخش اعظمی از نیازهای خانوادها را در رابطه با پرورش سبزیجات برطرف کرد.

مزایای این روش برای شهروندان

1- اهداف زیست محیطی: افزایش جمعیت و نیاز روز افزون جامعه به محصولات خوراکی و انگیزه های اقتصادی دست اندرکاران  تولید باعث شده که همه منابع تولید با هرگونه آثاری بکار گرفته شود و توجهی به تبعات زیست محیطی آن نشود. جمعیت زیاد و کمبود وقت مناسب و کثرت اطلاعات متاسفانه فرصت لازم را برای افراد جامعه فراهم نمی کند که از نظر زیست محیطی در مصرف محصولات خوراکی خود اندیشه کنند که چه بر سر آنها می آید، در صورتی که اخیرا تکنولوزی های جدید توانایی انسان را در کاهش خسارتهای زیست محیطی فزونی بخشیده و در نتیجه از این طریق توانسته آثار زیانبار بر محیط زیست و سلامتی انسانها را کاهش دهد. بدین منظور در چند ساله اخیر موضوع تامین نیازهای جامعه از طریق توسعه پایدار بشدت در حال پیگیری است و طبیعتا کشور ما هم نمی تواند از این مسئله جدا باشد و باید روشهای گونان دفع آثار زیانبار حاصله از تولیدات کشاورزی را به هر شکل در دستور کار خود قرار دهد.

در شیوه تولیدی که در این مکتوب بدان اشاره می گردد، مصرف سموم و کودهای شیمیایی و آب مصرفی بحداقل می رسد و از مصرف فاضلابهای شهری و صنعتی و آلودگی های فلزات سنگین و میکروبی در آن خبری نیست. همچنین آثاری از مگسها و پشه های خاک گلدانی و یا بوی تعفن وجود نخواهد داشت.

2- توسعه علوم نوین کشاورزی در جامعه: آشنایی افراد علاقه مند به کشت بدون خاک و تولید هر نوع سبزیجات خوراکی و یا پرورش گلهای زینتی در هر زمان و حداقل مکان مورد نیاز می تواند شرایط مناسبی را برای سرگرمی و لذت از زیباییهای طبیعت در محیط مسکونی بوجود آورد. بخصوص اگر با طرح سایر زیباییها ادغام گردد که مختصرا در مباحث بعدی بدان اشاره خواهد شد.

3- اشتغال زایی و صرفه جویی اقتصادی: حذف زمان لازم برای خرید سبزیجات از بیرون منزل، جنبه اشتغال زایی برای تولید کنندگان دستگاههای آوند کشت و همچنین آشنایی افراد علاقه مند برای امکان توسعه در سطوح وسیعتر و بالاخره اینکه معادل سطوح تولید گلهای زینتی و سبزیجات به اراضی زیر کشت اینگونه محصولات اضافه خواهد شد.

الف) آوند کشت چیست؟ آوند بمعنی ظرف و لوله است و آوند کشت نوعی بستر کشت ظرفی یا لوله ای می باشد که شامل شبکه ای از لوله های می باشد که شامل شبکه ای از لوله های سوراخ دار و یا شکاف دار و یا نیم لوله ها و یا ظرفی به اشکال مختلف می باشد که در آن بذر یا نهال گلها و سبزیجات و صیفی جات کاشت می گردد. این شبکه ها با نصب روی چهارپایه ای براحتی قابل حمل و جابجایی می باشند و از نظر اندازه سطوح می توان هم از طول و هم از عرض آنها را توسعه داد. برای افزایش طول می توان از لوله های بلندتر استفاده نمود و یا لوله های استاندارد شده کوتاهتر قابل اتصال شدن را سر هم نمود. برای افزایش عرض شبکه ها تنها باید بر تعداد لوله ها افزئده و اخرین لوله را از هر طرف با زانو به طرفین شبکه محکم چسب نمود. قطر لوله های انتخابی بر حسب اندازه بوته ها از 40 میلی متر تا 110 میلی متر (اندازه های مختلف لوه پولیکا) متغیر است مگر اینکه اختصاصا بر اساس نیاز قالب ریزی شوند.

بر اساس یک برآورد نظری برای ساخت کوچکترین شبکه ای که بتوان یک فضای سبز گلدار و یا تولید سبزیجات مورد نیاز یک خانواده 5 نفری را تامین نمود، می شود سطحی معادل 2 متر مربع در نظر گرفت. برای ابعاد بزرگتر مطابق یا خانواده های پر جمعیت می توان از هر طرف بسته به علاقه مندی مجری آن را توسعه داد که البته علاوه بر توانایی مدیریت و نگهداری آن، شرایط دیگری مثل نیاز به نور لازم، فضای کافی، در معرض دید بودن یا نبودن و از این قبیل را باید در نظر گرفت آنگاه سیستم را طراحی و اماده نمود. بذر، غده، و قلمه و یا نهال در این شبکه ها در سوراخها و یا شکافهای تعبیه شده روی لوله ها کشت می شود. داخل لوله از مواد مصنوعی مثل پریلیت، لیکا، پشم سنگ، پیت ماس و یا ماسه درشت پر شده است و محلول غذایی با استفاده از شبکه لوله های باریکه از داخل ان عبور می کند. اگر شیوه کاشت بدون خاک (هیدروپونیک) در لوله یا ظروف بدون مواد مصنوعی انجام گیرد در اصطلاح علمی آن را کشت بدون خاک در لایه های نازک محلولهای غذایی یا اختصارا NFT می نامند. این لایه ها می تواند در لوله یا نیم لوله های پی وی سی ، مجاری چهارگوش و یا ذوذنقه ای شکل، صفحات موجدار فایبر گلاس و از این قبیل باشد. در این روش محلول غذایی در عمق چند میلی متری از کف این لوله ها بصورت چرخشی عبور می کند، ولی در روش مورد نظر مسیر های کشت از مواد مصنوعی پر شده و بر اساس نیاز رطوبتی ریشه گیاه طبق برنامه دور آبیاری این مواد آبیاری و خیس می شوند. بر این اساس کاشت در سیستم آوند کشت مورد نظر را میتوان نوعی سیستم کشت تعدیل شده نامید که دارای متعلقات اضافه تر، از جمله سیستم فرمان آبیاری می باشد با این وصف از این سیستم در این نوشتار بنام آوند کشت اسم برده خواهد شد. در سیستم آوند کشت ریشه ها درون شبکه های تعبیه شده که دارای پریلیت یا ماسه و یا مخلوطی از این دو یا پشم سنگ استقرار می یابند، ولی قسمت ساقه و برگها در بالای آن قرار می گیرد که چنانچه همانند صیفی جات ارتفاع بلندی پیدا کنند انها را در بالای آوند کشت می توان داربست نمود.

ب) شبکه بندی سیستم: برای شبکه بندی سیستم مورد نظر لوله های شکاف دار یا سوراخ دار طراحی شده را به سه راهی های طرفین محکم چسب نمود تا ابعادمورد نظر بدست آیدف آنگاه آخرین لوله از هر طرف با استفاده از یک زانو به سه راهی مربوط وصل می گردد. بهتر است شبکه آبرسانی قطره ای داخل لوله همزمان وصل و آنگاه از مواد بستر مثل پرلیت ، ماسه یا پشم سنگ پر شود.آخرین پیوستگی های  شبکه کامل شده و پس از محکم شدن قسمتهای چسب شده بر روی چهارپایه مخصوص نصب می شود.

ج) تکیه گاه آوند کشت(میز نگهداری): برای نگهداری و همچنین قابلیت جابجایی و استفاده از نور و تهویه مناسب از تکیه گاهی بصورت چهارپایه استفاده می شود بطوری که این چهارپایه با استفاده از چرخهای کوچک براحتی روی سطوح فرش قابل جابجا شدن باشد. در طرحهایی که کشت حاصله نیاز چندانی به نور مستقیم خورشید ندارند یا بتوان از نور مصنوعی استفاده کرد می توان این چهرپایه را در دو یا سه طبقه به فاصله 40 تا 60 سانتی متر بسته به ارتفاع گیاهان کاشته شده تهیه نمود.میزهای نگهداری آوند کشت را می توان از لوله های گالوانیزه و یا برای تزئین بیشتر منزل از شبکه های استیلی و یا پلاستیکی محکم تهیه کرد.

د) مواد مصنوعی برای بستر کشت: برای کاشت گیاهان در داخل لوله ها یا نیم لوله های شبکه آوند کشت، لازم است درون آنها از مواد نگهدارنده و مرطوب کننده بذر و نهالها پر شود، بطوری که این مواد کاملا خنثی و بدون اثر گذاری روی محلول های غذایی یا دیواره بستر یا ریشه گیاه باشد. همچنین این مواد باید بتوانند رطوبت را بخوبی جذب و آنگاه در اختیار ریشه بگذارند و دارای فضای لازم برای تهویه و رشد و توسعه ریشه ها باشند. و اثرات شیمیایی خاصی روی محلولهای غذایی نداشته باشند.

1- مواد معدنی:این مواد اگر چه انواع مختلفی دارندد ولی چهار نمونه از آنها که خصوصیات بهتری داشته و در اینگونه بستر ها استفاده می شود نام برده می شود.

پریلیت – پشم سنگ – لیکا – ماسه

2- مواد آلی: این مواد شامل انواع پیت موسها که منشا گیاهی دارند و کاملا پوسیده اند می باشند، آنها را می توان به تنهایی و یا مخلوطی با هریک از مواد معدنی فوق الذکر در سیستم های کشت بدون خاک استفاده نمود.

3- مواد پلاستیکی: این مواد شامل انواع فومها و اسفنجهای مخصوصی هستند که بعلت گرانی و استفاده کمتر در سیستم های کشت بدون خاک از توضیح بیشتر آنها خودداری می گردد.

و- شبکه آبیاری:

1- مخزن محلول غذایی: مخزن محلول غذایی ظرفی است که داخل آن آب بهمراه عناصر غذایی مورد نیاز گیاه با غلظت مناسب وجود دارد جنس مخزن مورد استفاده می تواند از نوع پلاستیک سخت، فایبر گلاس، شیشه، پلی اتیلن و یا سفال محکم و سبک باشد و دیواره آن تیره و یا با لایه تیره رنگی پوشیده شده باشد. این مسئله باعث جلوگیری از ورود نور خورشید بداخل محلول غذایی می شود که مانع از تشکیل جلبک در آن خواهد شد.

حجم ظرف محلول غذایی  بر حسب بستر گیاهان کاشته شده متفاوت می باشد و می تواند از 20 تا 50 لیتر حجم داشته باشد. بر این اساس روزانه به ازاء هر متر مربع از گیاه کاشته شده حدود 2 تا 5/2 لیتر محلول غذایی رقیق شده مورد نیاز می باشد، بنابراین یک ظرف 20 لیتری می تواند بطور متوسط تا ده روز یک فضای یک متر مربعی از گل سبزیجات کشت شده را تامین کند همچنین نصب یک لوله مدرج شفاف روی مخزن که بتواند موجودی محلول غذایی را نشان دهد ضروریست. شکل مخزن نیز بر حسب اینکه در کجای آوند کشت نصب شود و از چه جنسی انتخاب گردد، به ذوق و سلیقه مجری بستگی دارد. چنانچه در آوند کشت بکارگیری شیوه های دیگر تزئینی مثلا آکواریوم نگهداری ماهی ها و از این قبیل مورد نظر باشد می توان مخزن محلول غذایی را در ادغام با موارد فوق طوری طراحی نمود که در آنها استتار شده و دیده نشود.

2- لوله های آبرسانی: از جمله لوله های آبرسانی لوله های حاوی قطره چکان های محلول رسانی است. این لوله ها را می توان برای نصب در شبکه آبیاری آوند کشت از محل بستر و پای ریشه های گیاه عبور داد. نوع لوله ها باریک و ماکارونی مانند خواهد بود و به قطر 2 تا 3 میلی متر در نظر گرفته می شود که از داخل بستر کشت و نزدیک ریشه ها عبور داده می شود. می توان به ازای محل هر نهال یک قطره چکان کوچک نصب نمود تا محلول غذایی از این محل ها به پای ریشه بوته ها چکیده شود. در روش دیگر لوله های ماکارونی را می توان از روی بستر عبور داد و انگاه در محل یقه بوته ها یک قطه چکان نصب نمود. همچنین باید انتهای لوله را با گرم کردن مسدود نمود و طرف دیگر را از طریق یک شیر کنترل آکواریومی به ورودی شیلنگ اصلی محلول رسان اتصال داد.

برای انجام آبیاری یکنواخت و حفظ تعادل فشار محلول داخل لوله ها بهتر است 50 درصد لوله های ماکارونی به یک طرف سه راهی لوله اصلی محلول رسانی و 50 درصد بقیه به طرف دیگر سه راهی متصل گردد.

در روش دیگر می توان قطره چکانها را حذف و با کوتاه نمودن لوله های ماکارونی فقط سر این لوله ها  را به ابتدای هر بستر وارد نمود تا محلول غذایی با جریان ثقلی از ابتدا تا انتهای هر مسیر عبور نموده و مازاد آن با همراه شدن مازاد محلول غذایی سایر مسیر ها یکی شده و در ظرف محلول غذایی برگشت داده شود. البته در این روش ممکن است ردیفهای اولیه از مواد غذایی کاملتری برخوردار باشند. برای استقرار مسیر اصلی محلول رسانی لوله اصلی را به پمپ داخل مخزن وصل نموده و از طرف دیگر هم که به ابتدای سه راهی محلول رسانی به لوله های ماکارونی وصل است. در طول مسیر محلول رسانی افراد علاقه مند می توانند برای اندازه گیری مداوم EC ، PH این وسایل اندازه گیری را نصب نمایند هر چند ممکن است با توجه به قیمت بالای این نوع دستگاه ها اقتصادی نباشد.

لوله های اصلی مورد مصرف، پلاستیکی، تیره رنگ و به قطر 5 تا 10 میلی متر مناسب است و طول آن به اندازه نیاز یعنی فاصله محل مخزن تا تقسیم محلول به لوله ماکارونی خواهد بود.

3- پمپ محلول رسانی: برای محلول رسانی مسرهای بستر آوند کشت با توجه به سطوح کوچک و امکان فضای موجود می توان از پمپ شناور الکتریکی کوچکی استفاده کرد. این پمپ ها که مخصوص کار در آکواریوم ها می باشد. آب را به روش سانترفیوژ با خروجی به قطر 10 میلی متر و یا تغییر آن به دلخواه به بالا هدایت می کنند و به راحتی به لوله اصلی متصل می شوند و در انواع مختلف از نظر توانایی و دبی خروجی و همچنین کشور سازنده در بازار موجود است مجری می تواند بهترین نوع آن را تهیه و استفاده نماید.

از محاسن این پمپ ها دوام طولانی، مصرف ناچیز برق و پوشش عایق ساخته شده از نوعی پلاستیک سخت می باشد که در مقابل انواع محلولها نیز مقاوم بوده و دچار فرسایش نمی شود. همچنین این پمپ دارای فیلتر های بلند است که با توجه به تمیز بودن محلول غذایی می توان آن را حذف نمود. نتیجتا پمپ براحتی کف مخزن چسبیده و محلول غذایی را تا آخر به بالا پمپ می کند. از این پمپ ها برای کارکرد منظم طبق برنامه ای که توسط دستگاه فرمان داده می شود استفاده شده و محلول رسانی می کند. با وجود این بهتر است هر از گاهی از چگونگی کارکرد پمپ مطمئن شد زیرا برخی اوقات ممکن است عواملی باعث اختلال در چرخش پمپ آن شده و موتور را از کار بیندازد.

4- دستگاه فرمان: جعبه فرمان یک دستگاه دیجیتالی کوچک می باشد و کار آن روشن و خاموش کردن پمپ در ساعاتی است که مجری برابر نیاز گیاه به محلول غذایی آن را تنظیم می نماید. این دستگاه که تقریبا کار زمان سنج (تایمر) را انجام می دهد بایستی بتواند شبها کلا قسمت فرمان پمپ را خاموش و روزها نیز فواصل زمانی معین دقایق مورد نیاز برای روشن بودن و ساعاتی برای خاموش بودن پمپ را فرمان دهد.این دستگاه باید بتواند که در موقع قطع و وصل مجدد آن بطور اتفاقی برنامه های داده شده را ذخیره نماید و نیاز به تنظیم مجدد نباشددر این صورت سیستم آبرسانی براحتی کار خواهد کرد و تا زمانی که مخزن دارای محلول غذایی است و اشکالی برای پمپ بوجود نیامده هیچ نیازی به سرکشی و اقدامات اضافی برای آبیاری نخواهد بود و تنها لازم است در مراحل مختلف رشد گیاه کاشته شده که میزان نیاز غذایی آن نیز تفاوت می کند دستگاه فرمان مطابق با آن تنظیم شود تا الکترو پمپ محلول غذایی را در مسیر کشت ها پمپ نموده و پس از خیس کردن مواد مصنوعی بستر مازاد محلول را به مخزن اصلی بازگرداند. در روش دیگر می توان با استفاده از سنسورهای حساس به رطوبت در داخل بستر نسبت به هوشمند نمودن محلول رسانی سیستم اقدام نمود.

را هنمای كاشت گیاهان بدون استفاده از خاك - بخش دوم

مقدمه:
هیدروپونیک در عمل به معنی کاشت گیاهان در آب و محلول غذایی بدون استفاده از خاک می باشد. کشت هیدروپونیک این امکان را به کشاورز می دهد که در زمان کوتاهتر با زحمت کمتر محصولی با راندمان بیشتر را کشت نماید.علم هیدروپونیک ثابت کرده است که برای رشد گیاهان به خاک احتیاجی نیست اما به عناصری که در خاک موجود است( مواد معدنی، موادآلی) احتیاج است. هر گیاهی را می توان به صورت هیدروپونیک کشت کرد ولی بعضی از آنها موفقیت بیشتری در این سیستم دارند. کشت هیدروپونیک برای میوه هایی با محصولات مقاوم از قبیل گوجه - خیار - فلفل - گیاهان برگی مثل کاهو - سبزی و گیاهانی که رشد سریعی دارند ایده آل است.


امروزه از کشت هیدروپونیک برای تولید علوفه دام استفاده های زیادی می شود و این امر به یک راه اقتصادی و مناسب برای تولید علوفه دامداران تبدیل شده است.
 

در کشت هیدروپونیک در صورتی می توانید پیشرفت کنید که محلول غذایی صحیحی برای تامین احتیاجات گیاه تهیه کنید.
اغلب اعمالی که برای کشت هیدروپونیک انجام می شود شبیه اعمال کاشت گیاهان در خاک است. کشت تجاری هیدروپونیک شامل ترکیبی از تکنولوژی هیدروپونیک با کنترل عوامل محیطی برای رسیدن به بهترین کیفیت محصول می باشد. در ساختار گلخانه شما با کنترل دما ، رطوبت و نور قادر به کشت در تمام طول سال می باشید.
برخی از مزایای کشت هیدروپونیک
به دلیل نبود خاک و علف هرز عملیات های کشاورزی ساده تر است
با حذف خاک آفات موجود در خاک نیز حذف می شود.
در کشت هیدروپونیک فقط درصدی از آبی که در کشت خاکی مصرف می شود استفاده می شود. زیرا آبها هدر نرفته و توسط علفهای هرز نیز مصرف نمی شود.
به طور کلی محصولات هیدروپونیکی از نظر غذایی محصولات بهتری نسبت به کشت خاکی هستند. و این بدلیل کنترل عناصر و موادی است که مورد مصرف گیاه قرار می گیرد.

ریشه گیاه:
ریشه گیاهان دو وظیفه عمده دارند
1- نگهداری گیاه در محیط کشت
2- انتقال آب و عناصر مورد نیاز گیاه به تمام قسمتهای آن
جذب آب بوسیله مکیدن آب از ریشه توسط فرایند تعرق انجام می گیرد ولی چگونگی جذب یونها بطور دقیق مشخص نیست.آنچه ما می دانیم جذب یونها توسط ریشه طی دو فرایند انتقال فعال و انتشار ساده صورت می گیرد.
خصوصیات فیزیکی ریشه
در کشت خاکی برای رشد ریشه محدودیت هایی وجود دارد که در کشت هیدروپونیک این محدودیت ها نیست بنابراین ممکن است در این کشت ریشه ها بیشتر از حجم شان رشد کنند. خصوصیات فیزیکی ریشه نقش مهمی را در جذب عناصر دارند همچنین در سیستمهای هیدروپونیک رشد و توسعه ریشه در کار گیاه تاثیر گذار است.
تهویه:
تهویه یکی از مهمترین عوامل است که به رشد گیاه و ریشه کمک می کند. انرژی مورد نیاز برای رشد ریشه و جذب یونها از فرایند تنفس سلولی تامین می شود که این فرایند به اکسیژن نیاز دارد. حلالیت اکسیژن در آب تقریبا کم است و با افزایش دما کاهش پیدا می کند. بنابراین با افزایش دما باید به فکر تهیه اکسیژن بیشتری برای نیاز گیاه بود. یکی از مشکلات سیستم های هیدروپونیک عدم تهویه مناسب با رشد توده ریشه است.
محیط ریشه:
بعضی از گیاهان این توانایی را دارند که خودشان را با محیط اطراف تطبیق دهند. اغلب تغییرات محیطی تغییر در PH است. به علاوه بعضی از گیاهان این توانایی را دارند که با منتشر کردن موادی (مثل سیدروفوس) از ریشه هایشان عمل جذب را افزایش دهند و یونها را بی اثر کنند. این ویژگی به کفایت آهن مشهور است. در مواردی که گیاه نمی تواند خود را با محیط تطبیق دهد باید دقت بیشتری در بالانس عناصر و کنترل PH محلول انجام داد.
درجه حرارت:
درجه حرارت، یکی از مهمترین عواملی است که در رشد ریشه و جذب آب و عناصر ضروری و یونها تاثیر می گذارد. درجه حرارت مطلوب ریشه در گونه های مختلف تغییر می کند. ولی در کل درجه حرارت پایین تر از 20 درجه سانتی گراد تغییراتی در رفتار و رشد ریشه ایجاد می کند. در کمترین درجه حرارت مطلوب ریشه، رشد و شاخه دهی ریشه کاهش می یابد و ریشه خشبی می شود. زمانی که درجه حرارت ریشه ها کاهش پیدا کند گیاه پژمرده می شود و به خاطر نیاز زیاد هوا در روز، کمبود عناصر نمایان می شود. در دمای کم کمبود عناصر فسفر ، آهن ، و منگنز بیشتر نمایان می شود. حدود بالای درجه حرارت هنوز به طور دقیق مشخص نیست. ریشه ها تا دمای 30 و حتی تا 35 درجه سانتی گراد را نیز می توانند تحمل کنند.
بنابراین درجه حرارت ریشه باید بین 20 تا 30 درجه سانتی گراد تنظیم شود.

محیط های کشت هیدروپونیک
از سال 1930 تا 1950 معمولا از گراول و ماسه استفاده می کردند. در واحدهای کوچک هیدروپونیک به طور کلی از گراول، پشم سنگ یا هادیت استفاده می شود. در سیستم های تجاری پریلیت و پشم سنگ بیشتر بکار برده می شود. محیط های کشت آلی که امروزه بکار می روند عبارتند از پیت موس - پوست کاج- مخلوط پیت موس، پین بارک و مواد آلی از قبیل ورمی کولایت و پریلیت .

چهار روش برای کشت هیدروپونیک

 

سیستمهای جذر و مد(Ebb and Flow)
قرار دادن گیاهان در یک محیط کشت

محلول غذایی در دوره زمانی معینی از مخزن به محیط کشت پمپ می شود، گیاهان بوسیله محیط کشت محلول غذایی را جذب می کنند، و سپس آب با زهکشی به بیرون می رود.

 


 

سیستم قطره چکانی(Drip System )
مکعب های راک وول
محلول غذایی بر اساس یک برنامه زمانی روی محیط کشت چکانده می شود.مشروط بر اینکه آب تازه، مواد غذایی و اکسیژن فراهم باشد.

 


 

تکنیک فیلم غذایی (NFT)
ریشه گیاهان در کانالها رشد می کنند. نوک ریشه ها در معرض هوا و ته آنها در معرض محلول غذایی است .


 

سیستم ایستا(Passive System)
در این روش گیاه به صورت آزاد در محلول غذایی قرار دارد. اکسیژن باید در پایین ریشه موجود باشد، که اغلب به وسیله یک پمپ انجام می شود. تلفات آب باید روزانه جبران شود.

 


 

سیستم های مختلف دیگری از جمله آئروپونیک نیز وجود دارد که در آن ریشه گیاه در محیط معلق است و محلول غذایی بوسیله اسپری بر روی آن پاشیده می شود.

به طور کلی در سیستم هیدروپونیک آنچه مهم است ، اکسیژن ، آب، شرایط محیطی و مهمترین آنها محلول غذایی است. که در یک سیستم موفق همه این موارد باید رعایت شود. سیستم های فوق آزمایش شده اند و موفقیت آنها به اثبات رسیده است.شما نیز با رعایت این موارد می توانید یک سیستم کشت اختصاصی طراحی کنید.